Sinema ve Grafik Tasarımın Ara kesitinde Türk Sineması Jenerikleri Tarihi

Nazlı Eda Noyan, İstanbul Teknik Universitesi, Sanat Tarihi Doktora Tezi

Bu çalışmanın konusu, Türk sineması ve grafik tasarımın arakesitinde bulunan film jenerikleridir. Türk sinemasında film jeneriği, önemsenmemiş gibi görünse de Türk sinema sektörü, grafik tasarım, teknoloji ve toplum hakkında bilgiler barındıran, zengin bir mecradır. Çalışmada, Türkiye'de hareketligrafik tasarımının sinemasal anlatı çerçevesinde, jenerik özelinde toplumsal olaylar, görsel kültür, ekonomik ve teknolojik gelişmeler, sinema sektörü ile ilişkisi, geçirdiği evreler incelenmiş, sinema afişi gibi diğer bağlayıcı mecralar ile ilişkisi irdelenmiştir. Bu kapsamda jenerikler kendi içlerinde bir bütün ve filmle bağlantılı bir mecra olarak ele alınırlar.

Söz konusu jeneriklerin üretim koşulları ve teknikleri, içerikleri, kompozisyon özellikleri, tasarımcıları ve bunlara bağlı olarak oluşturdukları kategoriler, ortak ve farklı noktaları, Türk sinemasının jeneriklerine ulaşılabilen ilk örneklerinden günümüze kadar farklı dönemleri temsil eden örnekleri üzerinden bir incelemeye tabii tutulur. Bu dönemler ekonomi ve toplumsal olaylara bağlı olarak koşulları değişen sinema sektörü ve teknolojiye bağlı olarak oluşturulmuştur. Bu dönemler sırasıyla: İlk yıllar: Yazının krallığı; 1950'ler: Çekingen adımlar; 1960 ve 1970'ler: El emeği göz nuru ve buluşlar; 1980'ler: Video ve kıvranışlar; 1990'lar ve son yıllar: Dijital teknoloji ve sınırsız evrendir. Tez çalışmasında bu dönemler ele alınarak, Türk film jenerikleri teknolojiye ve üretim koşullarına bağlı olarak nasıl bir değişim göstermişlerdir; jeneriği tasarlayanların altyapılarına göre yaklaşım, süreç ve ürün farklılıkları nelerdir; jenerikler endüstrinin yapısı hakkında neler söyler; jeneriklerin filmin anlatısına, görsel dil ve içeriğine ne ölçüde katkısı bulunur soruları yanıtlanmaya çalışılır. Jeneriğin; tipografi, renk, doku, şekil, çerçeve gibi grafik tasarım dilini oluşturan ve hareket gibi film dilini oluşturan elemanları Erwin Panofsky'nin ikonografi çözümleme metodunun Theo van Leeuwen, Gunther Kress ve Nicos Hadjinicolaou'nun görüşleriyle zenginleştirilmiş hali ile irdelenmiştir.

Sonuç olarak, film jeneriklerinin Türk sineması hakkında çok zengin bir kaynak olmanın yanı sıra Türkiye'de hareketligrafik tasarım tarihi ve tasarıma dair eşsiz belgeler olduğu görülmüş ve teknolojik değişimin, jeneriği de değiştirdiği, Türk sinemasında jeneriklerin alaylı bir geleneğin ürünleri oldukları, bu jeneriklerin görsel yapısının büyük ölçüde üreticilerinin altyapısı, teknoloji ve ekonomik koşullardan etkilendiği, Türk sinemasında jeneriklerin fonksiyonu açısından gelişmelerinin endüstrinin şekillenmesi, rekabet koşullarının artması ve sinemacılarının kimliklerinin daha önemli hale gelmesiyle tam anlamıyla karşılığını bulduğu, Türk film jeneriklerine dair izleyici ve üreticilerin estetik hassasiyeti ve farkındalığını etkileyen en önemli faktörlerin yabancı örnekler ve ekonomik güç olduğu, Türk sinemasında son yirmi yıllık dönem ve birkaç istisna dışında jenerik ve film afişi arasında tutarlı bir ilişkiden bahsedilemeyeceği ve Türk sinemasındaki sektörleşme girişimleri tasarımın sinemadaki varlığını daha da görünür kıldığı sonucuna varılmıştır.

The History of Turkish Film Credits At The Intersection Of Cinema And Graphic Design

Nazlı Eda Noyan, Istanbul Technical University, Art History Ph.D. Thesis

The subject of this study is the film titles at the intersection of Turkish cinema and graphic design. Although, it seems like the film title in Turkish cinema is underestimated; it’s indeed a rich medium involving information about Turkish film industry, graphic design, technology and society. In this study, motion graphics in Turkey , within the frame of cinematic narrative and in the context of film title design would be examined in relation to visual culture, economic and technological progress, the cinema industry. Also the evolution of film title design as well as its relation to other mediums like film poster would be studied. Within this context, the film titles are handled as complete entities within themselves as well as mediums related to film.

The film titles’ production conditions, techniques, contents, compositional characteristics, designers and categories formed in relation to these, commonalities and differences would be analyzed through the representative examples from various periods starting from the earliest Turkish films that could be reached until recent. These periods have been formed according to the cinema industry and technology whose conditions are subjected to the economical and social circumstances. These periods in order are: The early years: The kingdom of lettering; the 1950s: the timid steps; the 1960s and the 1970s: handcraft and innovation; the 1980s: video and the writhing; the 1990s and the recent years: Digital technology and the infinite universe. Through the study of these periods, the questions of how have Turkish film titles been changing in relation to technology and production conditions, what are the approach, process and outcome differences in relation to the film title creators’ backgrounds, what do film titles say about the industry, to what extend do film titles have a contribution to the film narrative, visual language and content, are tried to be answered. The elements of graphic design language inherited in film title design such as typography, color, texture, shapes, framing as well as the elements of cinematic language such as motion and editing would be analyzed through the methods of Erwin Panofsky’s iconography with the input of Theo van Leeuwen, Gunther Kress and Nicos Hadjinicolaou.

As a result, it’s concluded that film titles in Turkish cinema are rich resources about Turkish cinema as well as being unique records of the history of motion graphics and design in Turkey . The conclusion also states that the change in technology has changed the film titles; Turkish film titles are the products of creators with no formal education; these titles’ visual characteristics largely influenced by the background of their creators, technology and economical conditions; the improvements regarding the function of film titles in Turkish cinema occurred in relation to the forming of cinema industry, the increase in competition and the importance of filmmakers’ identity; the biggest impacts on the aesthetic sensitivity and the awareness of Turkish cinema viewers and title creators are the foreign examples and the economical power; there’s no consistent relation between the film titles and the film posters other than some exceptions and the examples from last twenty years; and the industrialization of Turkish cinema has led to the visibility of the existence of design within cinema.

2007, “60 ve 70’lerin Yeşilçam Afişleri”, “Sinema Afişleriyle Anlatılan Tarih: Türker İnanoğlu”, Grafik Tasarım Dergisi, Sayı 11, Ağustos, sf: 34-45, 46-49

2007, “Türk Sinemasında Film Jenerikleri Sıradan mı Dediniz? Sinema ve Grafik Tasarımın Arakesitinde Türk Sineması Jeneriklerine Bir Bakış - II” Grafik Tasarım Dergisi, Sayı 5, Şubat sf: 78-81

2007, “Türk Sinemasında Film Jenerikleri Sıradan mı Dediniz? Sinema ve Grafik Tasarımın Arakesitinde Türk Sineması Jeneriklerine Bir Bakış - I” ve “Bak ve Bakmaya Devam Et”, Grafik Tasarım Dergisi, Sayı 4,Ocak sf: 64-67

2006, “Filmin Önsözü Kaçırmayın Üzülürsünüz”, Grafik Tasarım Dergisi Sayı 3, Aralık, sf: 50-53

2006, “Filmin Önsözü: Kaçırmayın Üzülürsünüz”, Seyir Sinema Dergisi No.3 Bahar Sayısı, sf: 4-11

2006, Film and Media Conference, Shifting Landscapes: Film and Media in European Context, “Filmin Önsözü: Gerçekten Neler Söylüyor?”, Bilgi Üniversitesi, İstanbul

//

2007, “Yeşilçam Posters of 60 and 70s”, “History Told through Film Posters: Türker İnanoğlu”, Grafik Tasarım Magazine, No: 11, August, pp: 34-45, 46-49

2007, “Did You Say The Turkish Film Credits Are Ordinary? A Look At The Turkish Film Credits At The Intersection Of Cinema And Graphic Design - II”, Grafik Tasarım Magazine, No: 5, February, pp: 78-81

2007, “Did You Say The Turkish Film Credits Are Ordinary? A Look At The Turkish Film Credits At The Intersection Of Cinema And Graphic Design - I”, Grafik Tasarım Magazine, No: 4, January, pp: 64-67

2006, “Film’s Prologue: Don’t Miss it or You’ll Regret it”, Grafik Tasarım Magazine No: 3, December, pp: 50-53

2006, “Film’s Prologue: Don’t Miss it or You’ll Regret it”, Seyir Cinema Magazine, No.3 Spring Issue, pp: 4-11

2006, Film and Media Conference, Shifting Landscapes: Film and Media in European Context, “FILM’S PROLOGUE: What does it really Say?”, Bilgi University , İstanbul